Tai biến mạch máu não tiếng Anh là gì?
Tai biến mạch máu não tiếng Anh là stroke. Trong nhiều tài liệu y khoa, bạn còn gặp cụm cerebrovascular accident, viết tắt là CVA. Hai cách gọi này cùng chỉ một tình trạng.
Tình trạng này xảy ra khi dòng máu không đến được một vùng não đủ lâu. Tế bào não thiếu oxy sẽ tổn thương, và có thể không hồi phục.
Chúng tôi biên tập nội dung này để giúp bạn đọc tài liệu tiếng Anh hoặc hồ sơ bệnh án có thuật ngữ quốc tế. Khi đã quen với từ stroke, bạn sẽ tra cứu đúng nguồn và không bị nhầm với các thuật ngữ gần nghĩa.
Vì sao tai biến cần được coi là cấp cứu?
Tế bào não rất nhạy với việc thiếu oxy. Chỉ sau vài phút thiếu máu nuôi, một số tế bào đã có thể tổn thương không hồi phục. Đây là lý do tai biến được xếp vào nhóm cấp cứu.
Nhiều gia đình vẫn nghĩ triệu chứng có thể chờ thêm. Suy nghĩ này khiến thời điểm vàng để điều trị bị bỏ lỡ. Bạn nên ghi lại giờ xuất hiện triệu chứng đầu tiên, vì nhân viên y tế thường hỏi thông tin này ngay khi tiếp nhận.
Nhận biết nhanh theo quy tắc FAST
FAST là cách ghi nhớ đơn giản mà nhiều tổ chức y tế trên thế giới khuyến nghị. Người không chuyên vẫn có thể nhận ra tai biến nếu kiểm tra bốn điểm sau:
- F (Face – khuôn mặt): yêu cầu người bệnh cười. Nếu một bên mặt xệ xuống, đó là dấu hiệu đáng ngờ.
- A (Arm – cánh tay): yêu cầu giơ hai tay lên. Nếu một tay yếu, tê hoặc không giữ được ngang bằng, cần cảnh giác.
- S (Speech – lời nói): nói ngọng, nói khó, hoặc không hiểu người khác đang nói gì.
- T (Time – thời gian): thấy một trong các dấu hiệu trên thì gọi 115 ngay, đừng chờ xem triệu chứng có tự hết không.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Huyết áp cao kéo dài khiến thành mạch máu não dễ vỡ hoặc hẹp lại. Tình trạng này phổ biến ở người trên 60 tuổi, và không ít người chỉ phát hiện mình bị tăng huyết áp sau khi đã có biến cố.
Đái tháo đường và rối loạn mỡ máu làm mạch máu xơ cứng dần theo năm tháng. Hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên và ít vận động đều làm tình trạng này nặng thêm. Rung nhĩ và một số bệnh tim khác có thể hình thành cục máu đông, theo dòng máu lên não gây tắc mạch.
Điểm đáng lo là các yếu tố này tích lũy âm thầm, không đau và không rõ rệt. Kiểm tra định kỳ vì thế quan trọng hơn bạn nghĩ. Nếu muốn hiểu rõ các hạng mục theo dõi nền, bạn có thể đọc thêm về khám sức khỏe tổng quát gồm những gì.
Chăm sóc hằng ngày cho người cao tuổi
Chăm sóc tại nhà không cần phức tạp, nhưng cần đều đặn. Hãy đo huyết áp mỗi ngày vào cùng một giờ và ghi vào sổ. Khi tái khám, cuốn sổ này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn trí nhớ của người nhà.
Về ăn uống, nên giảm muối, ưu tiên rau xanh và hạn chế mỡ động vật. Nhiều gia đình nấu mặn theo thói quen. Hãy đổi khẩu vị dần dần thay vì bỏ hết một lúc, người bệnh sẽ dễ chấp nhận hơn.
Vận động nhẹ theo hướng dẫn giúp cơ thể tránh teo cơ và giữ thăng bằng. Hãy dọn lối đi cho thông thoáng và lắp tay vịn trong nhà tắm. Ngã là tai nạn thường gặp ở người lớn tuổi, và một cú ngã nhỏ cũng có thể gây hậu quả lớn. Thuốc cần uống đúng giờ theo đơn của bác sĩ.
Sai lầm thường gặp khi người nhà chăm sóc
Có trường hợp người nhà tự ngừng thuốc, hoặc tăng giảm liều vì thấy người bệnh có vẻ khỏe hơn. Việc này rất nguy hiểm, vì huyết áp có thể dao động mạnh khi thay đổi thuốc đột ngột. Mọi thay đổi cần hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Một lỗi khác là ép người bệnh tập quá sức để mau hồi phục. Mạch máu đã yếu thì vận động quá mức làm rủi ro tăng lên. Nếu người bệnh nuốt khó, cho ăn uống bình thường dễ gây sặc vào phổi. Khi đó nên dùng thức ăn lỏng hoặc sệt, và cho ăn từ từ.
Đừng chủ quan với cơn thiếu máu não thoáng qua. Triệu chứng tự hết không đồng nghĩa với an toàn, mà có thể là cảnh báo cho một cơn tai biến lớn hơn.
Khi nào cần đưa người thân đi khám ngay?
Chỉ cần xuất hiện bất kỳ dấu hiệu FAST nào, dù chỉ thoáng qua, bạn nên đưa người bệnh đi khám hoặc gọi 115. Đau đầu dữ dội đột ngột, nôn nhiều, co giật hay lơ mơ cũng là dấu hiệu cần cấp cứu.
Nếu huyết áp tăng cao bất thường kèm triệu chứng thần kinh, đừng tự xử lý tại nhà. Sau mỗi lần khám, hãy hỏi trực tiếp bác sĩ về kế hoạch theo dõi và lịch tái khám để không bỏ sót bước nào.
Phòng ngừa tai biến mạch máu não từ hôm nay
Kiểm tra sức khỏe định kỳ là cách phòng ngừa thiết thực nhất, đặc biệt là đo huyết áp, đường huyết và mỡ máu. Các chỉ số này thường tăng âm thầm trong nhiều năm, và chỉ khi kiểm tra mới thấy rõ.
Giữ cân nặng hợp lý và đi bộ đều đặn 20 đến 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát huyết áp và mỡ máu tốt hơn. Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia tác động trực tiếp đến mạch máu, nên bắt đầu càng sớm càng tốt.
Nếu bạn quan tâm đến các chủ đề sức khỏe tổng quát khác, có thể xem thêm mục khám sức khỏe. Khi cần tìm hiểu cách xây dựng một website thông tin sức khỏe chuyên nghiệp, bạn có thể tham khảo MONA Media thiết kế website.
Câu hỏi thường gặp
Tai biến mạch máu não có phải lúc nào cũng nguy hiểm đến tính mạng không?
Không phải lúc nào cũng vậy, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc nhiều vào thời điểm phát hiện và điều trị. Vùng não bị ảnh hưởng và thời gian máu không lưu thông cũng là yếu tố quyết định. Vì thế, đừng chờ đợi để xem tình hình thế nào.
Người trẻ có bị tai biến mạch máu não không?
Có, dù tỷ lệ thấp hơn người lớn tuổi. Một số nguyên nhân ở người trẻ gồm dị dạng mạch máu não, rối loạn đông máu hoặc lạm dụng chất kích thích. Nếu có dấu hiệu FAST ở bất kỳ độ tuổi nào, vẫn cần đi khám ngay.
Có thể phòng ngừa tai biến hoàn toàn không?
Không có cách nào bảo đảm tuyệt đối. Tuy nhiên, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và bỏ thuốc lá làm giảm nguy cơ rõ rệt. Phòng ngừa là quá trình lâu dài, không phải một việc làm một lần.
Nên gọi 115 hay tự đưa người bệnh đến bệnh viện?
Với dấu hiệu tai biến, bạn nên gọi 115 ngay để được hỗ trợ trên đường đi, và đội cấp cứu có thể chuẩn bị trước khi đến. Không nên tự chở người bệnh bằng xe máy, vì tư thế và rung lắc có thể làm tình trạng nặng hơn.