Viêm âm đạo là gì
Viêm âm đạo là tình trạng niêm mạc (lớp màng lót bên trong âm đạo) bị viêm do mất cân bằng hệ vi sinh hoặc do tác nhân gây bệnh xâm nhập. Đây là lý do phổ biến khiến phụ nữ ở mọi lứa tuổi đi khám phụ khoa. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm nếu được xử lý đúng, nhưng nếu bỏ qua có thể lan lên tử cung, vòi trứng.
Âm đạo vốn có hệ vi sinh (quần thể vi sinh vật sống tự nhiên trong âm đạo) riêng, trong đó vi khuẩn có lợi giữ môi trường hơi toan để ức chế vi khuẩn gây hại. Khi môi trường này bị phá vỡ, các tác nhân khác có cơ hội phát triển.
Ba nhóm nguyên nhân: nấm, vi khuẩn, trùng roi
Viêm do nấm men thường gây ngứa nhiều, khí hư vón cục màu trắng như bột sữa, ít mùi. Tình trạng hay xuất hiện khi dùng kháng sinh kéo dài, đái tháo đường, mặc đồ bí hoặc ẩm ướt.
Viêm do vi khuẩn gây khí hư loãng màu trắng xám, có mùi tanh, rõ hơn sau quan hệ. Nguyên nhân là mất cân bằng vi khuẩn, thường do thụt rửa sâu hoặc dùng dung dịch vệ sinh không phù hợp.
Viêm do trùng roi (một loại ký sinh trùng đơn bào) lây qua đường tình dục. Khí hư thường có bọt, màu vàng xanh, mùi hôi, kèm rát khi đi tiểu và đau khi quan hệ. Trường hợp này cần điều trị cả bạn tình để tránh tái nhiễm qua lại.
Ngoài ra, một số bệnh lây qua đường tình dục khác như bệnh lậu cũng gây viêm và khí hư bất thường, nên không thể đoán nguyên nhân chỉ bằng quan sát.
Triệu chứng qua khí hư, mùi và cảm giác ngứa rát
Hãy chú ý khi khí hư thay đổi về màu, mùi hoặc lượng so với bình thường của chính bạn. Khí hư sinh lý thường trong hoặc trắng đục, không mùi hoặc mùi rất nhẹ, thay đổi theo chu kỳ.
- Ngứa hoặc rát vùng kín, có khi sưng đỏ.
- Khí hư đổi màu, đổi mùi, vón cục hoặc có bọt.
- Đau hoặc khó chịu khi quan hệ.
- Tiểu buốt, tiểu rát.
Một số phụ nữ viêm nhưng gần như không có triệu chứng, chỉ được phát hiện khi khám định kỳ. Vì vậy việc khám phụ khoa đều đặn có giá trị ngay cả khi bạn thấy bình thường.
Khi nào cần khám phụ khoa
Bạn nên đi khám khi triệu chứng kéo dài quá vài ngày, tái phát nhiều lần, hoặc đây là lần đầu bạn gặp. Khám sớm cũng cần thiết khi có thai, khi kèm đau bụng dưới, sốt, ra máu bất thường hoặc nghi ngờ lây qua quan hệ.
Điều cần tránh là tự mua thuốc đặt hay thuốc uống theo quảng cáo. Mỗi nguyên nhân cần cách xử trí khác nhau; dùng sai thuốc có thể làm bệnh dai dẳng hoặc che lấp triệu chứng. Khi khám, bác sĩ hỏi bệnh, khám và có thể lấy dịch soi tươi (quan sát mẫu dịch dưới kính hiển vi ngay sau khi lấy) hoặc cấy để xác định tác nhân.
Rối loạn kinh nguyệt kèm khí hư bất thường cũng là lý do để khám toàn diện; bạn có thể đọc thêm bài rối loạn kinh nguyệt. Việc kiểm tra sức khỏe sinh sản định kỳ cũng giúp phát hiện sớm viêm nhiễm tiềm ẩn.
Viêm âm đạo khi mang thai và sau mãn kinh
Thai kỳ làm hormone thay đổi, khiến khí hư tăng và nấm men dễ phát triển hơn. Vì vậy thai phụ gặp viêm âm đạo khá thường xuyên. Điều này không đồng nghĩa nguy hiểm, nhưng viêm nhiễm không điều trị có thể ảnh hưởng thai kỳ, nên mẹ bầu cần báo bác sĩ sản khoa và không tự dùng thuốc.
Sau mãn kinh, nồng độ estrogen (hormone sinh dục nữ chính) giảm khiến niêm mạc âm đạo mỏng và khô, dễ viêm, rát, đau khi quan hệ. Nhóm triệu chứng này khác với viêm do nhiễm khuẩn, và hướng xử trí cũng khác. Phụ nữ trung niên nếu có biểu hiện cần đi khám thay vì cho rằng “tuổi nào cũng vậy”.
Ở bé gái và thiếu nữ, viêm âm hộ (viêm vùng da và niêm mạc bên ngoài âm đạo) hay xuất hiện do vệ sinh hoặc kích ứng hóa chất. Cha mẹ cần hướng dẫn con vệ sinh đúng cách và đưa đi khám nếu kéo dài.
Dù ở độ tuổi nào, nguyên tắc chung vẫn là quan sát cơ thể, ghi nhớ thay đổi và nhờ bác sĩ đánh giá khi khí hư hay cảm giác khó chịu kéo dài. Tránh dùng chung khăn, đồ lót với người khác và hạn chế ngâm mình lâu ở nơi nước không sạch.
Thói quen vệ sinh giúp hạn chế tái phát
Vệ sinh vùng kín nhẹ nhàng bên ngoài bằng nước sạch là đủ cho đa số phụ nữ. Nếu dùng dung dịch vệ sinh, hãy chọn loại dịu nhẹ, không thụt rửa sâu vào trong vì sẽ cuốn trôi vi khuẩn có lợi. Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
Chọn đồ lót cotton, thoáng, thay hằng ngày và phơi khô nắng. Hạn chế mặc quần quá bó trong thời gian dài. Trong kỳ kinh, thay băng vệ sinh đều đặn sau vài giờ. Dùng bao cao su khi quan hệ với bạn tình mới giúp giảm nguy cơ lây bệnh.
Không phải lần viêm âm đạo nào cũng do vệ sinh kém, vì vậy đừng tự trách. Theo chúng tôi, điều giúp ích nhất là hiểu cơ thể mình, quan sát thay đổi và đi khám đúng lúc. Thông tin chung về sức khỏe sinh sản của phụ nữ được cập nhật trên trang của Tổ chức Y tế Thế giới.
