Một buổi tối, mẹ bạn kêu hơi đau đầu rồi đi ngủ sớm. Sáng hôm sau, bà không chắc mình đã uống thuốc huyết áp hay chưa. Tình huống như vậy khá thường gặp trong các gia đình có người lớn tuổi. Vậy chăm sóc người già là gì, và người nhà cần làm những việc gì mỗi ngày?
Chăm sóc người già là gì? Trả lời ngắn gọn trước
Chăm sóc người già là hỗ trợ người cao tuổi sinh hoạt hằng ngày, theo dõi sức khỏe và giữ cho họ an toàn. Việc này không chỉ là nấu ăn hay dìu đi lại trong nhà.
Chăm sóc còn bao gồm tinh thần, chất lượng giấc ngủ và những thay đổi nhỏ mà người già thường không tự nói ra. Có người vẫn nói “con không sao” dù đã ăn kém đi cả tuần, vì vậy người chăm cần quan sát kỹ.
Nội dung chính thường gồm: ăn uống, vệ sinh cá nhân, vận động nhẹ, dùng thuốc đúng giờ và theo dõi dấu hiệu bất thường. Các việc này cần được làm đều đặn mỗi ngày.
Người cao tuổi hồi phục chậm hơn người trẻ. Một cú ngã hoặc một đợt cảm nặng có thể khiến sức khỏe suy giảm nhanh, nên chăm sóc đúng cách từ sớm giúp hạn chế biến chứng.
Những tình huống khiến người nhà lúng túng
Nhiều gia đình thường bối rối trong các tình huống quen thuộc: bố mẹ hay quên uống thuốc, ăn ít hơn trước, ngủ chập chờn. Người nhà dễ cho rằng đó là chuyện bình thường của tuổi già, và đôi khi đúng là vậy.
Nhưng cũng có lúc đó là tín hiệu cần xem lại. Cách hữu ích là so sánh với tình trạng của chính người đó vài tháng trước. Thay đổi xảy ra nhanh hay chậm, kéo dài bao lâu, đều là thông tin đáng ghi nhận.
Ngã là tình huống đáng lo nhất. Người già hay ngã trong nhà tắm vì sàn trơn, hoặc khi dậy đi vệ sinh ban đêm trong phòng tối. Một cú ngã nhẹ có thể chỉ gây bầm tím, nhưng với người lớn tuổi có thể dẫn đến gãy xương hông. Sau đó họ đi lại ít hơn, cơ yếu đi và tình trạng có thể xấu dần.
Thay đổi tinh thần cũng cần để ý. Người già sống cô đơn có thể cáu gắt, ít nói hoặc khó tính đột ngột. Đây không phải lúc nào cũng là tính xấu có sẵn, nên không nên bỏ qua.
Dấu hiệu sức khỏe cần theo dõi mỗi ngày
Theo dõi hằng ngày không cần thiết bị phức tạp. Điều quan trọng là so với tình trạng bình thường của chính người đó. Một cuốn sổ nhỏ ghi cân nặng, giờ ngủ và lượng ăn uống là đủ để nhận ra xu hướng.
Có vài nhóm dấu hiệu nên chú ý:
- Cân nặng giảm rõ hoặc ăn uống kém kéo dài nhiều ngày.
- Đi đứng chậm hơn, loạng choạng, hay vấp chân dù không có vật cản.
- Trí nhớ suy giảm rõ rệt, lú lẫn đột ngột, không nhận ra người quen.
- Đau ngực, khó thở, sốt cao, tiểu buốt hoặc tiểu ít bất thường.
Lú lẫn xuất hiện trong vài giờ thường khác với sa sút trí nhớ diễn ra từ từ qua nhiều tháng. Khi thấy thay đổi đột ngột, nên đưa người bệnh đi khám ngay.
Cách chăm sóc hằng ngày: ăn uống, vệ sinh và vận động
Về ăn uống, người già nên có đạm mềm như cá, trứng, đậu phụ, kết hợp rau củ và uống đủ nước. Chia nhỏ bữa thường dễ tiêu hơn ba bữa lớn. Nếu người già ăn ít, nên thử đổi món, cắt nhỏ hoặc nấu mềm hơn, và ăn cùng gia đình để tăng khẩu vị.
Vệ sinh cá nhân cũng quan trọng. Da người già mỏng và dễ tổn thương. Nếu phải nằm lâu, cần trở mình định kỳ để phòng loét tỳ đè. Chăm sóc răng miệng giúp ăn ngon hơn và giảm nguy cơ viêm nhiễm.
Vận động nhẹ như đi bộ quanh nhà hoặc tập đứng lên ngồi xuống có vịn ghế là đủ, miễn làm đều mỗi ngày. Mức độ cần phù hợp với sức khỏe từng người, không nên ép đi bộ đường dài khi người đó chưa quen vận động.
Sắp xếp nhà cửa là một phần của chăm sóc. Lối đi cần thông thoáng, lắp tay vịn ở nhà tắm và cầu thang, đủ ánh sáng ban đêm. Những thay đổi nhỏ này giúp giảm đáng kể nguy cơ ngã.
Nhắc thuốc đúng giờ và ghi lại diễn biến
Người già thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc nên việc nhớ giờ và đúng liều khó hơn. Cách đơn giản là lập bảng giờ uống thuốc, dán ở nơi dễ thấy và đánh dấu sau mỗi lần uống. Hộp chia ngăn theo ngày cũng hữu ích.
Không tự ý thêm, bớt hay đổi thuốc khi chưa hỏi bác sĩ. Khi đi khám, hãy mang theo đơn thuốc cũ và toàn bộ thuốc đang dùng, kể cả thuốc bổ hay thuốc mua ngoài.
Ghi lại triệu chứng trong vài ngày, gồm giờ đau, mức độ đau, lượng ăn và số giờ ngủ. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn so với trí nhớ của người nhà.
Chăm tại nhà hay cần hỗ trợ chuyên môn?
Mức độ cần hỗ trợ phụ thuộc vào khả năng tự lập và bệnh nền. Người còn tự đi lại, tự ăn uống và nhớ thuốc thì người nhà chủ yếu theo dõi định kỳ. Người đi lại chậm hoặc cần giúp tắm rửa nên có người phụ giúp hằng ngày. Những trường hợp nhiều bệnh nền, khó đi lại hoặc hay lú lẫn thường cần sự hỗ trợ chuyên môn như điều dưỡng.
Khi chưa chắc mức nào phù hợp, hãy trao đổi với bác sĩ đang theo dõi người thân thay vì tự quyết định.
Những sai lầm người nhà hay gặp khi chăm người già
Sai lầm đầu tiên là coi nhẹ triệu chứng vì cho rằng già thì đau là chuyện thường. Đau kéo dài hoặc thay đổi mới xuất hiện vẫn cần được kiểm tra, vì có thể là bệnh điều trị được.
Thứ hai là ép ăn quá nhiều hoặc kiêng khem tùy tiện. Ăn nhiều không đồng nghĩa với khỏe mạnh, còn kiêng nhiều món dễ khiến người già thiếu dinh dưỡng.
Thứ ba là tự mua thuốc bổ hay thuốc giảm đau cho người già dùng. Một số thuốc không phù hợp với người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác.
Cuối cùng là thiếu kiên nhẫn, quát mắng khi người già lẫn hoặc chậm chạp. Điều này khiến họ tủi thân, ít chia sẻ và dễ giấu bệnh hơn.
Khi nào cần đưa người già đi khám ngay
Ngã, đau đầu dữ dội, yếu liệt một bên cơ thể hoặc nói khó là các dấu hiệu cần đưa đi cấp cứu sớm. Khó thở, đau tức ngực, sốt kéo dài hay lơ mơ cũng thuộc nhóm này.
Khi chăm sóc tại nhà không còn đủ an toàn, nên nhờ đánh giá chuyên môn để có hướng hỗ trợ phù hợp. Nếu gia đình muốn kiểm tra sức khỏe tổng quát định kỳ cho người lớn tuổi, có thể tham khảo khám sức khỏe tổng quát gồm những gì và bao lâu khám một lần. Nếu người thân đang lo về trí nhớ, có thể đọc thêm về giảm trí nhớ ở người cao tuổi và khi nào cần đi khám.
Chăm sóc người già và theo dõi sức khỏe lâu dài
Chăm sóc người già không dừng ở việc xử lý từng tình huống khi nó xảy ra. Quan trọng hơn là duy trì thói quen theo dõi đều đặn để phát hiện sớm những thay đổi nhỏ. Với tình trạng thường gặp như táo bón ở người lớn tuổi, có thể tham khảo nguyên nhân táo bón kéo dài và cách cải thiện.
Người nhà có thể tìm hiểu thêm về các thông tin sức khỏe đáng tin cậy qua MONA Media thiết kế website.
Người nhà biết nghỉ ngơi và chia sẻ việc chăm sóc với người khác thường duy trì được lâu dài hơn. Chăm người già là một hành trình dài, không cần làm hoàn hảo, chỉ cần làm đều và đúng hướng.
Câu hỏi thường gặp
Người già bao nhiêu tuổi thì cần người chăm sóc thường xuyên?
Không có con số chung cho mọi người. Điều quan trọng hơn là khả năng tự sinh hoạt. Nếu đi lại khó, hay quên hoặc cần nhắc thuốc, nên có người theo dõi thường xuyên, bất kể tuổi bao nhiêu.
Nên khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi bao lâu một lần?
Thông thường khoảng 6 đến 12 tháng một lần, tùy bệnh nền và chỉ định của bác sĩ. Người có bệnh mạn tính có thể cần theo dõi sát hơn.
Người già ăn ít, sụt cân có phải bệnh không?
Không phải lúc nào cũng là bệnh. Tuy vậy, sụt cân không rõ lý do kéo dài nên được kiểm tra. Hãy ghi lại cân nặng và tình trạng ăn uống, rồi trao đổi với bác sĩ.
Có cần thuê điều dưỡng hay người chăm sóc tại nhà không?
Tùy tình trạng. Nếu người nhà không đủ thời gian hoặc kỹ năng, hoặc người già cần chăm sóc y tế thường xuyên, việc thuê hỗ trợ là hợp lý.
Làm sao giúp người già giảm cô đơn và giữ tinh thần tốt?
Dành thời gian trò chuyện mỗi ngày, cho họ tham gia việc nhà vừa sức, khuyến khích gặp gỡ bạn bè hoặc hoạt động cộng đồng. Lắng nghe nhiều hơn là khuyên bảo sẽ giúp họ cảm thấy được tôn trọng.