Tuyến tiền liệt nằm ở đâu và làm nhiệm vụ gì
Để hiểu phì đại tuyến tiền liệt, trước hết cần biết tuyến này nằm ở đâu. Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ chỉ có ở nam giới, kích thước chừng quả óc chó khi còn trẻ. Tuyến nằm ngay dưới bàng quang và ôm quanh phần đầu của niệu đạo, ống dẫn nước tiểu ra ngoài. Vị trí này giải thích vì sao khi tuyến to lên, người bệnh gặp rắc rối ngay ở chuyện đi tiểu.
Chức năng chính của tuyến là tiết ra một phần dịch trong tinh dịch, giúp nuôi dưỡng và bảo vệ tinh trùng. Tuyến hoạt động chịu ảnh hưởng của hormone sinh dục nam.
Phì đại tuyến tiền liệt là gì, vì sao hay gặp sau tuổi 50
Phì đại tuyến tiền liệt lành tính là tình trạng tuyến tăng kích thước dần theo tuổi mà không phải ung thư. Tuyến to lên sẽ chèn vào niệu đạo, làm dòng tiểu yếu và bàng quang phải gắng sức hơn để tống nước tiểu ra.
Bệnh thường bắt đầu âm thầm từ tuổi 40 và rõ hơn sau tuổi 50. Càng lớn tuổi, tỷ lệ gặp càng cao. Cơ chế chính xác chưa được hiểu hết, nhưng thay đổi cân bằng hormone theo tuổi được xem là yếu tố quan trọng. Tiền sử gia đình, béo phì, ít vận động và đái tháo đường cũng được ghi nhận liên quan.
Triệu chứng đường tiểu cần để ý
Phần lớn người bệnh nhận ra mình có vấn đề khi nhịp sinh hoạt bị xáo trộn, nhất là về đêm. Bạn hãy chú ý những biểu hiện sau của phì đại tuyến tiền liệt:
- Đi tiểu nhiều lần hơn, đặc biệt phải dậy đi tiểu vài lần mỗi đêm.
- Dòng tiểu yếu, ngắt quãng, phải rặn mới ra.
- Tiểu xong vẫn có cảm giác chưa hết, vài phút sau lại buồn.
- Tiểu gấp, khó nhịn, đôi khi són ra quần.
- Tiểu rỉ giọt ở cuối dòng.
Triệu chứng thường tiến triển chậm nên nhiều người quen dần và cho rằng đó là chuyện tuổi tác. Việc thích nghi này khiến bệnh bị phát hiện muộn. Khi bàng quang không tống hết nước tiểu, nguy cơ nhiễm trùng và sỏi tăng lên. Nặng hơn, người bệnh có thể bí tiểu hoàn toàn, rất đau và cần xử trí cấp cứu.
Phân biệt phì đại lành tính với viêm và ung thư tuyến tiền liệt
Ba tình trạng này có thể có triệu chứng tiểu khó giống nhau, nên không tự phân biệt được ở nhà. Phì đại lành tính thường diễn tiến chậm, không kèm sốt. Viêm tuyến tiền liệt hay đi kèm đau vùng đáy chậu, tiểu buốt, có khi sốt ớn lạnh. Ung thư giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ, đó là lý do bác sĩ khuyên nam giới trung niên khám định kỳ.
Có người nghĩ tuyến to đồng nghĩa với ung thư, hoặc ngược lại cho rằng chỉ là phì đại nên bỏ qua. Cả hai suy nghĩ đều chưa đúng. Chỉ bác sĩ, qua khám và các xét nghiệm phù hợp, mới phân biệt được.
Các bước thăm khám thường gặp
Buổi khám thường bắt đầu bằng phần hỏi bệnh và bảng câu hỏi đánh giá mức độ triệu chứng. Bác sĩ có thể thăm khám trực tràng bằng ngón tay để đánh giá kích thước và độ cứng của tuyến. Một số xét nghiệm hay được chỉ định gồm xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu, siêu âm bụng và bàng quang để xem lượng nước tiểu tồn lại sau khi đi tiểu.
Tùy kết quả, bác sĩ sẽ đề xuất theo dõi, dùng thuốc hoặc can thiệp. Đừng tự mua thuốc theo lời truyền miệng, vì mỗi nhóm thuốc có chỉ định và tác dụng phụ riêng. Nếu bạn đang quan tâm đến việc khám tổng thể, mục khám sức khỏe tổng quát sẽ giúp bạn hình dung những hạng mục thường gặp.
Những hiểu lầm hay gặp về tuyến tiền liệt
Một hiểu lầm phổ biến là chỉ người quan hệ nhiều hoặc sinh hoạt không điều độ mới bị phì đại tuyến tiền liệt. Trong đời sống, tuổi tác là yếu tố chính, và gần như nam giới nào sống đủ lâu cũng có ít nhiều thay đổi ở tuyến. Mức độ gây khó chịu mới khác nhau giữa từng người.
Hiểu lầm khác là cứ có triệu chứng thì phải mổ. Phần đông người bệnh được theo dõi, điều chỉnh lối sống hoặc dùng thuốc theo đơn; phẫu thuật chỉ dành cho những trường hợp có biến chứng hoặc không đáp ứng. Ngược lại, có người sợ phải khám nên chịu đựng nhiều năm, gây hại cho bàng quang và thận.
Nam giới cũng hay lẫn lộn giữa phì đại tuyến và các rối loạn khác trong sinh hoạt vợ chồng. Hai vấn đề có thể cùng tồn tại nhưng không phải cái này gây ra cái kia. Khi băn khoăn, bạn hãy thảo luận với bác sĩ nam khoa, và tham khảo thêm bài hẹp bao quy đầu để hiểu các vấn đề thường gặp khác ở nam giới.
Sinh hoạt hằng ngày để giảm khó chịu
Một số thay đổi nhỏ giúp triệu chứng của phì đại tuyến tiền liệt bớt phiền hơn, dù không thay thế điều trị. Hạn chế uống nhiều nước vào buổi tối, giảm cà phê và rượu bia, nhất là gần giờ ngủ. Đi tiểu khi vừa buồn, đừng nhịn quá lâu. Duy trì vận động nhẹ như đi bộ mỗi ngày và giữ cân nặng hợp lý.
Một số thuốc cảm, thuốc dị ứng có thể làm bí tiểu nặng hơn ở người có tuyến to, vì vậy hãy báo bác sĩ hoặc dược sĩ về tình trạng của bạn trước khi dùng. Xuất tinh sớm hay các thay đổi sinh lý khác ở nam giới trung niên cũng nên được trao đổi cởi mở; bạn có thể xem thêm bài xuất tinh sớm. Thông tin tham khảo từ Tổ chức Y tế Thế giới cũng khuyến khích người lớn tuổi khám sức khỏe đều đặn.
Nếu bạn là nam giới trên 50 tuổi và đang dậy đêm nhiều lần, hãy sắp xếp một buổi khám. Phì đại tuyến tiền liệt ở giai đoạn sớm thường dễ kiểm soát hơn nhiều so với khi đã gây biến chứng.
