U nang buồng trứng là gì
U nang buồng trứng là những túi chứa dịch hoặc chất khác hình thành trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Buồng trứng là hai cơ quan nhỏ hai bên tử cung, nơi sản xuất trứng và hormone nữ (hormone sinh dục điều hòa chu kỳ kinh nguyệt). Đa số u nang lành tính và nhiều trường hợp tự biến mất mà người phụ nữ không hề biết.
Khi nghe chẩn đoán “có u nang”, nhiều người lo lắng đến mất ngủ. Nói đúng hơn, tên gọi này chỉ mô tả hình ảnh trên siêu âm. Việc quan trọng là xác định loại nang nào và theo dõi ra sao.
U nang cơ năng và u nang thực thể khác nhau ra sao
U nang cơ năng liên quan đến hoạt động bình thường của chu kỳ. Ví dụ là nang noãn (túi chứa trứng) không vỡ để phóng noãn, hoặc nang hoàng thể (cấu trúc còn lại sau khi trứng rụng). Loại này thường nhỏ, thành mỏng, dịch trong, và thường tự tiêu sau một đến hai chu kỳ kinh.
U nang thực thể không phụ thuộc chu kỳ nên không tự biến mất. Có thể kể đến u bì (nang quái, bên trong có thể chứa tóc hoặc mỡ), u nang nhầy, u nang thanh dịch, và nang lạc nội mạc tử cung (còn gọi là nang chocolate, do mô giống niêm mạc tử cung phát triển sai vị trí). Phần lớn lành tính nhưng có thể to dần, gây biến chứng, nên cần theo dõi sát và có chỉ định riêng của bác sĩ.
Một số rất ít trường hợp u nang có thành phần ác tính (tức là có thể là ung thư). Dấu hiệu nghi ngờ trên siêu âm gồm vách dày, có nhú, mạch máu bất thường, hoặc nang tăng kích thước nhanh. Khi đó bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh.
Dấu hiệu thường gặp và dấu hiệu cấp cứu
Nhiều người không có triệu chứng gì. Khi nang to hơn, có thể xuất hiện cảm giác nặng tức hoặc đau âm ỉ bụng dưới. Một số người bị đau một bên, đầy bụng hoặc đi tiểu nhiều lần. Nguyên nhân là nang chèn ép bàng quang (túi chứa nước tiểu). Ngoài ra còn có thể gặp kinh nguyệt thất thường hoặc đau khi quan hệ.
Có những biểu hiện cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến lịch hẹn:
- Đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, có thể kèm buồn nôn, nôn.
- Sốt kèm đau bụng.
- Choáng váng, da lạnh, thở nhanh.
Những dấu hiệu này có thể gợi ý nang bị xoắn hoặc vỡ, cần xử trí khẩn.
Siêu âm và theo dõi định kỳ
Siêu âm là phương tiện chính để phát hiện và theo dõi u nang. Siêu âm qua đường bụng hoặc đường âm đạo cho thông tin về kích thước, vị trí, thành nang, nội dung bên trong. Bác sĩ có thể hẹn siêu âm lại sau một đến ba chu kỳ để xem nang có tự tiêu không.
Tùy trường hợp, có thể cần thêm xét nghiệm máu hoặc chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ (chụp bằng từ trường, cho hình ảnh chi tiết). Nếu nang lớn, tồn tại lâu hoặc nghi ngờ, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật, thường là phẫu thuật nội soi (đưa dụng cụ qua các vết mổ nhỏ). Quyết định dựa vào tuổi, triệu chứng, nhu cầu sinh con và đặc điểm nang, không có công thức chung cho mọi người.
Vì có rất nhiều trường hợp phát hiện tình cờ, việc khám phụ khoa đều đặn có ý nghĩa lớn. Bạn chuẩn bị kết hôn cũng nên tham khảo bài khám sức khỏe tiền hôn nhân.
Theo dõi tại nhà và những điều nên tránh
Nếu bác sĩ chọn hướng theo dõi, bạn nên ghi chú triệu chứng đau, chu kỳ kinh và tuân thủ lịch siêu âm lại. Khi nang đã khá lớn, nên hạn chế vận động quá mạnh. Tránh xoay người đột ngột hoặc nâng vật nặng, vì có nguy cơ nang bị xoắn. Ăn uống cân đối, giữ cân nặng hợp lý và ngủ đủ giúp nội tiết ổn định hơn.
Nhiều lời quảng cáo về thực phẩm chức năng và bài thuốc “làm tan nang” lan truyền trên mạng. Hiện không có bằng chứng đáng tin rằng chúng thay thế được theo dõi và điều trị y khoa. Chúng tôi khuyên bạn nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào, đặc biệt khi đang chuẩn bị mang thai.
Ngoài ra, các bệnh phụ khoa khác như viêm nhiễm có thể xuất hiện đồng thời và gây triệu chứng giống nhau. Vì vậy, hãy tham khảo thêm bài viêm âm đạo để phân biệt và biết khi nào cần đi khám.
Ảnh hưởng tới kinh nguyệt và khả năng mang thai
U nang có thể làm chu kỳ rối loạn, kinh kéo dài, ra máu giữa kỳ hoặc vô kinh (mất kinh nguyệt). Ngược lại, kinh nguyệt thất thường không nhất thiết do u nang. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài rối loạn kinh nguyệt.
Về khả năng mang thai, phần lớn nang cơ năng không ảnh hưởng. Một số loại như lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng hoặc hội chứng buồng trứng đa nang (rối loạn nội tiết khiến nhiều nang noãn tích tụ) có thể làm khó thụ thai hơn. Nếu bạn đang cố gắng có con và phát hiện u nang, hãy trao đổi với bác sĩ để chọn thời điểm và phương án phù hợp.
Khi đã mang thai, u nang vẫn có thể được theo dõi bằng siêu âm an toàn. Bạn không nên tự ý dùng thuốc nam hay thuốc quảng cáo “tan u nang”, vì không có bằng chứng và có thể làm chậm điều trị cần thiết. Tham khảo thêm các hướng dẫn từ Bộ Y tế khi cần.
