Kiểm tra sức khỏe sinh sản gồm những gì
Kiểm tra sức khỏe sinh sản là buổi thăm khám và xét nghiệm nhằm đánh giá tình trạng hệ sinh sản ở nam và nữ. Mục tiêu là phát hiện sớm viêm nhiễm, rối loạn nội tiết, bất thường cấu trúc và các yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
Sức khỏe sinh sản không chỉ là khả năng có con. Đó là tình trạng khỏe mạnh về thể chất, tinh thần và xã hội liên quan đến hệ sinh sản. Điều này bao gồm đời sống tình dục an toàn và không mắc bệnh ở cơ quan sinh dục.
Ai nên kiểm tra sức khỏe sinh sản và vào thời điểm nào
Các cặp vợ chồng chuẩn bị có con nên kiểm tra trước khi mang thai khoảng ba đến sáu tháng. Nếu quan hệ đều đặn một năm mà chưa có thai (hoặc sáu tháng nếu người phụ nữ trên 35 tuổi), bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân. Nên đi khám cùng nhau, vì nguyên nhân có thể nằm ở một hoặc cả hai bên.
Bạn cũng nên kiểm tra khi có triệu chứng như:
- Khí hư bất thường
- Đau vùng chậu
- Kinh nguyệt rối loạn
- Tiểu rát hoặc đau khi quan hệ
- Thay đổi bạn tình
Người đã từng mắc bệnh lây qua đường tình dục hoặc phẫu thuật vùng chậu cũng nên theo dõi định kỳ.
Việc kiểm tra không chỉ dành cho người sắp có con. Nhiều người trưởng thành chọn khám định kỳ như một phần của khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc để chăm sóc sức khỏe lâu dài.
Xét nghiệm thường gặp ở nam
Tinh dịch đồ là xét nghiệm cơ bản nhất. Xét nghiệm này đánh giá số lượng, nồng độ, khả năng di động và hình dạng tinh trùng.
Để kết quả đáng tin, người được xét nghiệm cần kiêng xuất tinh theo hướng dẫn của cơ sở y tế, thường là vài ngày, và lấy mẫu đúng cách. Nếu kết quả bất thường, bác sĩ thường yêu cầu xét nghiệm lại sau vài tuần.
Bác sĩ nam khoa có thể khám tinh hoàn, thừng tinh để tìm giãn tĩnh mạch thừng tinh, kiểm tra viêm tuyến tiền liệt và niệu đạo. Bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm nội tiết gồm testosterone (hormone sinh dục nam), FSH và LH (hai hormone do tuyến yên tiết ra, điều hòa quá trình sinh tinh và tiết testosterone).
Những khó khăn trong quan hệ, ví dụ xuất tinh sớm, cũng nên được nêu ra vì có thể ảnh hưởng đến thụ thai.
Xét nghiệm thường gặp ở nữ
Ở nữ, bác sĩ thường bắt đầu bằng khám phụ khoa và hỏi về chu kỳ kinh. Siêu âm tử cung và buồng trứng giúp phát hiện u xơ, polyp (khối nhô lên từ niêm mạc), u nang buồng trứng và đếm nang noãn.
Xét nghiệm nội tiết thường gồm:
- FSH, LH và estradiol (một dạng estrogen)
- AMH (hormone kháng Müller) để đánh giá dự trữ buồng trứng
- Prolactin và hormone tuyến giáp, tùy mục tiêu khám
Tầm soát ung thư cổ tử cung bằng phết tế bào (lấy mẫu tế bào cổ tử cung để soi dưới kính hiển vi) hoặc xét nghiệm HPV (virus u nhú ở người) được thực hiện theo khuyến cáo độ tuổi. Xét nghiệm dịch âm đạo giúp xác định nguyên nhân viêm; bạn có thể đọc thêm về viêm âm đạo.
Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định chụp tử cung vòi trứng (chụp X-quang sau khi bơm thuốc cản quang vào buồng tử cung) để kiểm tra vòi trứng có thông hay không.
Các xét nghiệm chung cho cả hai vợ chồng
Cả hai người nên xét nghiệm nhóm máu, viêm gan B, giang mai và HIV theo tư vấn. Những bệnh này có thể ảnh hưởng đến thai kỳ và em bé.
Lối sống ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Bên cạnh bệnh lý, lối sống cũng tác động đến khả năng thụ thai. Các yếu tố sau có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng, rụng trứng và nội tiết:
- Hút thuốc lá
- Uống nhiều rượu bia
- Thừa cân hoặc quá gầy
- Thức khuya kéo dài
- Căng thẳng kéo dài
Ở nam giới, tắm nước quá nóng hoặc để vùng bìu nóng trong thời gian dài cũng có thể gây ảnh hưởng.
Ở cả hai giới, ăn uống cân đối, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng là nền tảng. Phụ nữ dự định mang thai thường được bác sĩ tư vấn bổ sung acid folic. Việc dùng thuốc, vitamin hay thực phẩm chức năng nên theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý bổ sung.
Trong trường hợp khó có con, đừng vội đổ lỗi cho nhau. Nguyên nhân có thể nằm ở người nữ, người nam hoặc cả hai. Điều nên làm là cùng đi khám và theo dõi với bác sĩ chuyên khoa.
Chuẩn bị trước khi kiểm tra
Bạn nên chọn thời điểm phù hợp với chu kỳ, thường là khi vừa hết kinh hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ, vì một số xét nghiệm nội tiết cần lấy vào ngày nhất định. Hạn chế quan hệ, thụt rửa âm đạo hoặc đặt thuốc trước khi khám phụ khoa, trừ khi có hướng dẫn khác.
Hãy chuẩn bị ghi chú về chu kỳ, các lần mang thai trước, thuốc đang dùng, bệnh đã mắc và thói quen sinh hoạt như hút thuốc, uống rượu, cân nặng. Cả hai người nên ngủ đủ, ăn uống lành mạnh và bớt căng thẳng trước ngày khám.
Phát hiện sớm thường giúp việc điều trị đơn giản hơn và ít ảnh hưởng đến kế hoạch có con. Để tìm hiểu thêm kiến thức nền, bạn có thể tham khảo trang của Tổ chức Y tế Thế giới.
