Bệnh lậu là gì và lây qua đường nào
Bệnh lậu là nhiễm khuẩn do vi khuẩn lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae) gây ra. Vi khuẩn ưa vùng niêm mạc ấm, ẩm nên có thể gây bệnh ở niệu đạo, cổ tử cung, trực tràng, họng và cả mắt. Bệnh lây chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn, gồm quan hệ âm đạo, hậu môn và miệng.
Mẹ nhiễm lậu có thể truyền sang con khi sinh, gây viêm kết mạc ở trẻ sơ sinh. Bệnh không lây qua việc ngồi chung, ăn chung hay dùng chung chén đũa. Người từng mắc lậu không có miễn dịch lâu dài, nên vẫn có thể bị lại nếu tiếp xúc nguồn lây.
Triệu chứng ở nam giới
Ở nam, triệu chứng thường xuất hiện khoảng vài ngày đến một hai tuần sau khi nhiễm và khá rõ. Người bệnh hay gặp:
- Tiểu buốt, tiểu rát, tiểu nhiều lần.
- Cảm giác nóng trong niệu đạo (ống dẫn nước tiểu).
- Dịch ở đầu dương vật màu trắng đục, vàng hoặc xanh, lúc đầu ít rồi nhiều dần, thấy rõ nhất vào buổi sáng.
Một số trường hợp sưng đỏ miệng sáo (lỗ niệu đạo ở đầu dương vật), đau tinh hoàn. Nhờ triệu chứng rõ nên nam giới thường đi khám sớm hơn, nhưng cũng có người ít biểu hiện và vẫn lây cho bạn tình.
Triệu chứng ở nữ giới thường mờ nhạt
Phần lớn phụ nữ nhiễm lậu có rất ít hoặc không có triệu chứng, hoặc triệu chứng giống viêm âm đạo thông thường. Có thể thấy khí hư tăng, đổi màu vàng xanh, tiểu rát, ra máu giữa kỳ kinh, đau nhẹ bụng dưới hoặc đau khi quan hệ.
Chính sự mờ nhạt này khiến bệnh kéo dài âm thầm, và khi phát hiện thì đã có biến chứng. Vì vậy phụ nữ có nguy cơ nên được xét nghiệm kể cả khi không thấy gì. Đừng vội gán mọi khí hư bất thường là “viêm do vệ sinh”; tham khảo thêm bài viêm âm đạo để biết các nguyên nhân khác nhau và vì sao cần xét nghiệm.
Biến chứng: viêm mào tinh hoàn, viêm vùng chậu, vô sinh
Nếu không điều trị hoặc điều trị không đầy đủ, vi khuẩn có thể lan ngược lên. Ở nam, viêm mào tinh hoàn (ống cuộn nằm sau tinh hoàn) gây sưng đau bìu, có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Hẹp niệu đạo là biến chứng muộn khiến tiểu khó.
Ở nữ, vi khuẩn lan đến tử cung, vòi trứng gây viêm vùng chậu (viêm các cơ quan sinh sản trong khung chậu). Hậu quả có thể là đau bụng dưới mạn tính, chửa ngoài tử cung, vô sinh do tắc vòi trứng. Trong một số hiếm trường hợp vi khuẩn vào máu, gây viêm khớp, tổn thương da và nhiễm trùng toàn thân.
Một điểm đáng lưu ý khác là người nhiễm lậu có thể đồng thời nhiễm thêm bệnh khác như chlamydia (một loại vi khuẩn khác gây bệnh lây qua đường tình dục), nên bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm nhiều loại. Các bệnh như giang mai hay sùi mào gà cũng thường được tầm soát cùng lúc.
Lậu ở họng và trực tràng: dễ bị bỏ sót
Ngoài niệu đạo và cổ tử cung, vi khuẩn lậu còn có thể ở họng và trực tràng, tùy hình thức quan hệ. Nhiễm ở họng thường không gây triệu chứng, hoặc chỉ đau họng nhẹ dễ nhầm với viêm họng thông thường. Nhiễm ở trực tràng có thể gây ngứa, tiết dịch, đau khi đi cầu, hoặc không biểu hiện gì.
Vì dễ bị bỏ sót, người có nguy cơ nên nói rõ với bác sĩ về các hình thức quan hệ để xét nghiệm đúng vị trí cần lấy mẫu. Đây cũng là lý do khám định kỳ có ý nghĩa ngay cả khi bạn thấy bình thường.
Nhớ rằng có thể bị nhiễm lại, và bạn tình cũng cần điều trị đồng thời. Giữ liên lạc cởi mở với bạn tình về kết quả xét nghiệm giúp cả hai tránh vòng lặp lây qua lại.
Vì sao không nên tự mua kháng sinh
Nhiều người ngại đi khám nên tự mua thuốc theo lời mách. Cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thứ nhất, không phải mọi tình trạng tiểu buốt, tiết dịch đều là lậu, nên dùng thuốc sai không giải quyết được vấn đề. Thứ hai, dùng kháng sinh thiếu liều hoặc thiếu ngày có thể làm triệu chứng giảm tạm thời, nhưng vi khuẩn vẫn còn, tiếp tục lây và có thể kháng thuốc.
Tình trạng lậu cầu kháng nhiều loại kháng sinh đang là mối lo của các cơ quan y tế trên thế giới. Vì lý do đó, phác đồ điều trị phải do bác sĩ lựa chọn theo tình hình kháng thuốc và kết quả xét nghiệm. Chúng tôi không đưa tên thuốc hay liều dùng trong bài này vì điều đó phải do người có chuyên môn quyết định.
Khi được chẩn đoán, bạn tình cũng cần được khám và điều trị đồng thời, nếu không bệnh có thể lây qua lại. Hãy tránh quan hệ cho đến khi bác sĩ cho phép. Thông tin chung về nhiễm khuẩn lây qua đường tình dục có thể xem thêm trên trang của Tổ chức Y tế Thế giới.
Cách phòng ngừa
- Sử dụng bao cao su đúng cách trong mọi lần quan hệ tình dục.
- Hạn chế số lượng bạn tình và giữ quan hệ chung thủy với một bạn tình.
- Khám và xét nghiệm định kỳ khi có nguy cơ, đặc biệt trước khi có bạn tình mới.
- Không tự ý dùng thuốc khi có triệu chứng nghi ngờ; đi khám để được xét nghiệm đúng.
Khi nào cần đi khám
Bạn nên đi khám khi có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hoặc khi từng quan hệ không an toàn với người có triệu chứng hoặc có nguy cơ. Đi khám sớm giúp xét nghiệm đúng và điều trị sớm hơn.
Đi khám là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bệnh lậu có thể điều trị được khi được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Người bệnh có quyền được bảo mật thông tin khi thăm khám.
