Trĩ ngoại là gì
Trĩ ngoại là những búi mạch máu giãn nằm dưới da quanh rìa hậu môn, phía dưới đường lược. Đường lược là vòng ranh giới chạy quanh ống hậu môn, ngăn phần niêm mạc phía trên với phần da phía dưới. Khác với trĩ nội, bạn có thể nhìn hoặc sờ thấy chúng như một cục nhỏ mềm ở rìa hậu môn. Vùng da này có nhiều dây thần kinh cảm giác nên trĩ ngoại dễ gây đau, đặc biệt khi bị viêm hoặc tắc mạch.
Nguyên nhân tương tự trĩ nội: táo bón, rặn nhiều, ngồi lâu, mang thai, ăn ít chất xơ. Nhiều người có cả hai loại cùng lúc, gọi là trĩ hỗn hợp.
Bảng phân biệt trĩ ngoại và trĩ nội
| Đặc điểm | Trĩ ngoại | Trĩ nội |
|---|---|---|
| Vị trí | Dưới da, quanh rìa hậu môn, nhìn thấy được | Trong ống hậu môn, thường chỉ thấy khi sa ra |
| Đau | Thường đau, nhất là khi sưng viêm hay có huyết khối | Ít đau, đau khi nghẹt |
| Chảy máu | Ít chảy máu, hay gặp khi trầy xước | Máu đỏ tươi khi đi cầu là dấu hiệu phổ biến |
| Cảm giác | Ngứa, vướng, có cục ở rìa hậu môn | Cảm giác nặng, sa ra khi rặn |
Bảng chỉ để bạn có hình dung ban đầu. Nứt hậu môn, áp xe (ổ mủ tích tụ dưới da), polyp (khối u nhỏ nhô ra từ niêm mạc) hay các bệnh khác cũng gây đau và chảy máu quanh hậu môn, nên chỉ bác sĩ mới xác định đúng. Nội dung chi tiết về dạng bên trong có trong bài trĩ nội.
Huyết khối búi trĩ và dấu hiệu cần đi khám ngay
Huyết khối trĩ ngoại là khi trong búi trĩ hình thành cục máu đông. Người bệnh bỗng thấy một cục cứng, căng, tím xanh, đau dữ dội ở rìa hậu môn, đau tăng khi ngồi, đi lại hoặc đi cầu. Tình trạng này hay xảy ra sau một lần rặn mạnh, nâng vật nặng hoặc tiêu chảy.
Hãy đến cơ sở y tế sớm nếu bạn gặp:
- Cục đau dữ dội xuất hiện nhanh trong vài giờ đến vài ngày.
- Đau nhiều kèm sốt hoặc chảy mủ.
- Chảy máu nhiều hoặc kéo dài.
- Cục sưng rất to không giảm sau vài ngày chăm sóc.
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ xử trí đơn giản nếu bệnh nhân đến sớm. Ngược lại, để lâu có thể đau kéo dài và phải xử lý phức tạp hơn. Không nên tự rạch hay chích cục máu tại nhà vì nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu.
Chăm sóc tại nhà: ngâm nước ấm, vệ sinh, ăn nhiều chất xơ
Với trĩ ngoại nhẹ, chưa có dấu hiệu nặng, một số biện pháp chăm sóc tại nhà thường được khuyến nghị để giảm khó chịu trong lúc chờ khám hoặc theo dõi.
Ngâm vùng hậu môn trong chậu nước ấm sạch khoảng mười lăm phút, vài lần mỗi ngày, đặc biệt sau khi đi cầu. Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch rồi thấm khô, tránh chà xát mạnh bằng giấy thô. Nên mặc đồ lót thoáng, rộng rãi.
Về ăn uống, tăng chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước để phân mềm. Nếu cần dùng thuốc bôi hay thuốc uống, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì thành phần như corticoid (thuốc kháng viêm dạng steroid) không nên bôi kéo dài. Bài viết về táo bón có thêm gợi ý ăn uống thiết thực.
Trĩ ngoại ở dân văn phòng, người đứng nhiều
Công việc ngồi hàng giờ trước máy tính hay đứng liên tục làm máu dồn về vùng chậu và hậu môn. Những người lái xe, nhân viên văn phòng, thợ may, nhân viên bán hàng thường dễ mắc trĩ hơn. Điều này cho thấy cần điều chỉnh thói quen làm việc, chứ không nhất thiết phải đổi nghề.
Nên đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ, dùng ghế phù hợp, uống nước đều trong giờ làm và không nhịn vệ sinh vì bận. Tập thể dục ít nhất vài buổi mỗi tuần cũng giúp giảm áp lực lên vùng chậu.
Khi cần dùng thuốc bôi hay thuốc uống, hãy làm theo chỉ định của bác sĩ và dùng đúng thời gian. Nhiều người dùng kem bôi kéo dài vì thấy dễ chịu, nhưng lạm dụng có thể làm da mỏng và kích ứng. Nếu sau một đến hai tuần chăm sóc mà chưa đỡ, nên đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị.
Những thói quen làm trĩ nặng hơn
Có vài thói quen khiến bệnh dai dẳng mà người bệnh ít để ý. Ngồi lâu trong nhà vệ sinh để đọc báo hay xem điện thoại làm tăng áp lực vùng hậu môn. Nhịn đi cầu lâu khiến phân khô và cứng. Uống nhiều rượu bia hoặc ăn quá nhiều đồ cay nóng cũng làm triệu chứng nặng lên ở người nhạy cảm.
Nâng vật nặng đột ngột, ngồi hoặc đứng cả ngày không vận động và thừa cân đều góp phần làm bệnh kéo dài. Giữ cân nặng hợp lý là cách giảm áp lực lên vùng chậu về lâu dài.
Nếu bạn đang lo lắng về sức khỏe tiêu hóa nói chung, nên lên kế hoạch khám sức khỏe tổng quát định kỳ. Hướng dẫn chung về dinh dưỡng và chất xơ được Tổ chức Y tế Thế giới đăng tải tại trang chính thức của WHO.
