Bệnh giang mai là gì
Bệnh giang mai là bệnh nhiễm khuẩn do xoắn khuẩn (vi khuẩn hình xoắn) Treponema pallidum gây ra, lây chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn. Ngoài ra bệnh có thể truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ và, rất hiếm, qua tiếp xúc máu. Vi khuẩn xâm nhập qua vết xước nhỏ trên da hoặc niêm mạc.
Điểm khiến giang mai dễ bị bỏ sót là triệu chứng thay đổi theo giai đoạn và có lúc biến mất hoàn toàn. Người bệnh tưởng đã khỏi trong khi vi khuẩn vẫn còn trong cơ thể. Tin tốt là bệnh có thể điều trị bằng thuốc phù hợp do bác sĩ chỉ định, nhất là khi phát hiện sớm.
Bốn giai đoạn của bệnh và biểu hiện từng giai đoạn
Giang mai thứ nhất xuất hiện sau vài tuần ủ bệnh. Dấu hiệu là một vết loét nhỏ, tròn, nền cứng, thường không đau, ở nơi vi khuẩn xâm nhập như bộ phận sinh dục, hậu môn hoặc miệng. Vết loét tự lành sau vài tuần nên dễ bị bỏ qua.
Giang mai thứ hai xuất hiện sau đó vài tuần đến vài tháng. Biểu hiện thường gặp gồm:
- Phát ban trên thân, lòng bàn tay, lòng bàn chân
- Sốt nhẹ, mệt
- Sưng hạch
- Rụng tóc từng mảng
- Mảng niêm mạc trắng ở miệng
Ban thường không ngứa nên nhiều người nhầm với dị ứng.
Giang mai ẩn là giai đoạn không còn triệu chứng, chỉ phát hiện được bằng xét nghiệm máu. Giai đoạn này có thể kéo dài nhiều năm.
Giang mai giai đoạn muộn (thứ ba) xảy ra ở một số người không được điều trị, sau nhiều năm. Vi khuẩn có thể tổn thương tim, mạch máu, thần kinh, mắt, xương. Đây là giai đoạn nặng, có thể để lại di chứng. Giang mai thần kinh và giang mai mắt còn có thể xuất hiện sớm hơn ở một số người.
Xét nghiệm giang mai gồm những gì
Chẩn đoán dựa vào hỏi bệnh, khám lâm sàng và xét nghiệm máu. Thông thường bác sĩ phối hợp hai nhóm: xét nghiệm không đặc hiệu (như RPR, VDRL) dùng để sàng lọc và theo dõi đáp ứng điều trị, và xét nghiệm đặc hiệu (như TPHA, FTA-ABS) dùng để xác nhận. Ở vết loét giai đoạn sớm, có thể soi trực tiếp dịch vết loét.
Có hiện tượng “cửa sổ”: nhiễm chưa lâu, xét nghiệm có thể chưa dương tính, nên đôi khi cần xét nghiệm lại sau vài tuần. Bạn không nên tự diễn giải kết quả mà hãy trao đổi với bác sĩ. Sau điều trị, bác sĩ hẹn thử lại định kỳ để theo dõi.
Nếu bạn có nguy cơ, hoặc chuẩn bị kết hôn, mục xét nghiệm này thường nằm trong gói khám sức khỏe tiền hôn nhân.
Khi nào cần đi khám
Bạn nên đi khám sớm khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Vết loét không đau ở bộ phận sinh dục, hậu môn hoặc miệng
- Phát ban kèm sốt nhẹ, mệt hoặc sưng hạch
- Có quan hệ không an toàn hoặc bạn tình có dấu hiệu bất thường
- Đang mang thai hoặc chuẩn bị kết hôn
Giang mai ở phụ nữ mang thai
Đây là tình huống cần đặc biệt chú ý. Giang mai có thể truyền qua nhau thai, gây sảy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc dị tật, bệnh ở trẻ sơ sinh. Vì vậy phụ nữ mang thai thường được xét nghiệm sàng lọc giang mai trong những lần khám thai đầu tiên.
Nếu phát hiện, việc điều trị sớm và đúng phác đồ làm giảm rõ rệt nguy cơ cho em bé. Đừng ngại với kết quả; điều quan trọng là được theo dõi bởi bác sĩ sản khoa. Thai phụ không nên tự dùng thuốc vì nhiều thuốc không phù hợp trong thai kỳ.
Những hiểu lầm về giang mai
Hiểu lầm thứ nhất là vết loét đã lành tức là hết bệnh. Như phần trên đã nói, vi khuẩn vẫn tồn tại và có thể tiến triển sang giai đoạn sau. Hiểu lầm thứ hai là chỉ người có nhiều bạn tình mới mắc. Chỉ cần một lần tiếp xúc với nguồn lây cũng đủ để nhiễm.
Có người nghĩ rằng một lần điều trị là mãi mãi miễn nhiễm. Trong đời sống, người đã khỏi vẫn có thể bị nhiễm lại nếu tiếp xúc với nguồn lây mới. Cũng có người cho rằng ban trên da luôn ngứa, nên thấy ban không ngứa thì chủ quan. Trong giang mai, ban thường không ngứa nên dễ gây nhầm lẫn.
Vì có nhiều hiểu lầm như vậy, thông tin chính thống và lời khuyên của bác sĩ luôn là nguồn đáng tin nhất. Đừng ngại đặt câu hỏi, vì cơ sở y tế luôn tôn trọng quyền riêng tư của người bệnh.
Phòng lây cho bạn tình và người thân
Trong thời gian điều trị, bạn nên ngừng quan hệ cho đến khi bác sĩ xác nhận có thể quan hệ lại, và thông báo cho bạn tình để họ đi kiểm tra. Bạn tình gần đây thường được cân nhắc điều trị dự phòng theo chỉ định.
Dùng bao cao su đúng cách giúp giảm nguy cơ, nhưng vết loét ở vùng không được che phủ vẫn có thể lây. Nói chuyện thẳng thắn, xét nghiệm định kỳ nếu có nhiều bạn tình là cách bảo vệ bản thân hiệu quả.
Bệnh xã hội thường đi cùng nhau, vì vậy khi nghi ngờ nên được tầm soát toàn diện, trong đó có sùi mào gà và bệnh lậu. Thông tin chính thức về các bệnh lây qua đường tình dục có trên trang của Bộ Y tế.
